Kiärun (lodde)

lodde
Kiärun
Lagopus muta
(Montin, 1781)
Rock Ptarmigan (Lagopus Muta).jpg
Tile LC (eellimvuáimálâš)
Tile Suomâst LC (eellimvuáimálâš)[1]
Status iucn3.1 LC smn.svg
Tieđâlâš luokittâllâm
Doomeen Sellâvááimusliih Eucarya
Kodde Elleekodde Animalia
Uáiviráiđu Savosuonâsiih Chordata
Vyeliráiđu Čielgitávtáliih Vertebrata
Luokka Lodeh Aves
Lahko Känilodeh Galliformes
Čerdâ Puigâkäänih Phasanidae
Vyeličerdâ Meccikäänih Tetraonidae
Suuhâ Riävskáh Lagopus
Šlaajâ muta

Kiärun lii puigâkaanij čeerdân kullee meccikänilodde.

Stuárudâh já tobdomeerhahMute

Kiärun lii 33–38 cm kukke já tiäddá 450–600 g. Tot loonoot kirjáás tulgijdis iveaaigij mield: keessiv tot lii ränisruškâd vielgis čovjijn já tälviv masa ollásávt vielgâd. Tuodârjolgâdâsâst kiärun lii tuođâi siämmááivnásâš ko pirrâsis. Kiärrun jienâ lii jiešlágán kiicâ. Kiärun sulâstit ennuv riävská, mut jienâ já eellimpirrâs vuáđuld toh láá táválávt älkkeeh iäruttiđ. Kiärun lii meid váhá ucceeb ko riävská, já orráás čalme já njune kooskâst lii čapis säärgis, mii riävskást ij lah.[2]

Lavdâm já eellimpiirâsMute

Kiärun lii päikkilodde, mii iälá tuodârjolgâdâsâin já váráduvâin EuroopAasia taveoosijn sehe Tave-Amerikâst.[3] Kiärun viettee ubâ ive ollâgâsâst ordârääji paajaabeln. Suomâst kiärun iälá tuše Paje-Laapi tuodârkuávluin. Suomâ kiärunnääli lii suulân 4 000–9 000 paarrâd.[2]

LasanemMute

Kiärun mannee vyesi-kesimáánust táválávt 7–11 manneed já niŋálâs láálá taid 21–26 peivid. Piervâl lii tuodârjolgâdâsâst keeđgij paaldâst teikkâ skierij syejeest. Uđâgááh kirdeškyetih 5–15 peeivi ahasâžžân.[2]

RaavâdMute

Kiärun porá raasij uurbijd, versoid já loostâid, tälviv eromâšávt skieri umolijd. Uđâgááh poreh elimis aalgâst tuše tiivrijd.[2]

MiäcástemMute

Kiärun lii rávhuidittum masa ubâ Suomâst. Miäcástem lii loválâš tuše Aanaar, UcjuuvâIänuduv kieldâin čohčâmáánust njuhčâmáánu loopân.[4]

KäldeehMute

  1. Jari Valkama: Kiärun (lodde) – Lagopus muta Suomen Lajitietokeskus. 2019. Čujottum 30.3.2022. (suomâkielân)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Luontoportti.fi Čujottum 7.4.2021 (suomâkielân)
  3. BirdLife.org Čujottum 7.4.2021 (eŋgâlâskielân)
  4. Suomen riistakeskus Čujottum 7.4.2021 (suomâkielân)