Hedy Lamarr

Hedy Lamarr
Hedy Lamarr Publicity Photo for The Heavenly Body 1944.jpg
Persovntiäđuh
Šoddâm skammâmáánu 9. peeivi 1914
Wien, Nuorttâriijkâ-Uŋgar
Jáámmám uđđâivemáánu 19. peeivi 2000 (85-ihásâžžân)

Orlando, Florida, Ovtâstum staatah

Karrieer
Aktiivlâžžân 1930–1958
Merhâšittee roolah Samson and Delilah
Lasetiäđuh
Päikkisijđo https://www.hedylamarr.com/
IMDb-sijđo IMDb

Hedy Lamarr (š. Hedwig Eva Maria Kiesler; 9. skammâmáánu 1914 Wien, Nuorttâriijkâ-Uŋgar19. uđđâivemáánu 2000 Orlando, Florida, Ovtâstum staatah) lâi nuorttâriijkâlâš čaittâleijeeutkee. Sun huutkâi oovtâst George Antheiláin[1] távjudâhnjuškom vuáđuld piäđguispektritekniik, mii lii vuáđđun ovdâmerkkân tááláid WiFi, GPS, já Bluetooth -tekniikáid.[2]

Lamarr pajanij elleekovemaailm tiätun, ko sun čaittâlij tšekkilâš elleekooveest Extase (1933)[3], mii lâi ton ááigán tyestilis filmâ já šoddâdij eroottisâš kuáhtámijdis tet polemiik.[4]

Pärni- já nuorâvuotâMute

Lamarr šoodâi ive 1914 Wienist, Nuorttâriijkâ-Uŋgarist, noomáin Hedwig Eva Maria Kiesler. Sun lâi Gertrud "Trude" Kiesler (š. Lichtwitz; 1894–1977) já Emil Kiesler (1880–1935) áinoo pärni. Suu vaanhimeh láin juuvdáliih, eeči paŋkkihovdâ Lembergist (tááláš Lviv) já enni konsertpianist Budapestist.[2] Lamarr juuđij škoovlâid Wienist, já nubálovihásâžžân vuolgâttui škoovlân Sveeicin.[5]

Ive 1933 Lamarr naajâi Fritz Mandláin, kii lâi nuorttâriijkâlâš viärjufabriikkár já ponccár.[4] Sunnuu näimilitto ij kuhháá pištám, ko Mandl polâttij káálgus já Lamarr patârij Lontoon.[6]

KarrieerMute

ElleekovekarrieerMute

Lamarr algâttij elleekovekarrieeris saksakielâlijn elleekuuvijn, ko nuorttâriijkâlâš stivrejeijee Max Reinhardt kaavnâi suu. Lamarr vuolgij 16-ihásâžžân Reinhardt mield Berlinân máttááttâllâđ čaittâlem.[3] Lamarr vuosmuš roolâ lâi saksalâš elleekooveest Geld auf der Straβe ive 1930. Sun šoodâi tobdosin kuittâg esken ive 1933, ko čaittâlij elleekooveest Extase.[2]

Ko Lamarr ive 1937 patârij näimilittoost Lontoon, sun teeivâi tobbeen Metro-Goldwyn-Mayer studio hoovdâ Louis B. Mayer, kiän peht sun peesâi Hollywoodân čaittâleijen.[2] Mayer faalâi Lamarrân vistig hyeneeb sopâmuš, mon Lamarr ij tuhhiittâm. Ko Mayer lâi vyelgimin maassâd Ovtâstum staatáid, Lamarr väridij liipu siämmáá taampân, já ovdilgo tamppâ kiergânij New York räi, Lamarrist lâi jo ennuv pyereeb sopâmuš.[7]

Hollywoodist Lamarr čaittâlij vuosmuu eŋgâlâskielâg roolâs elleekooveest Algiers (1938). Sust lâi sopâmuš MGM:áin iivij 1938–1945, kuás sun peesâi tuođâi čäittiđ čaittâlemtáiđuidis ovdâmerkkân elleekuuvijn H.M. Pulham, Esq. (1941) já Tortilla Flat (1942). Enâmustáá sun lâi kuittâg ucebijn roolâin mučis muáttun. Lamarr halijdij merhâšitteebijd roolâid, já nuuvt sun vuáđudij jieijâs pyevtittâsfinnoduv[3] já raahtij elleekuuvijd oovtâst Jack ChertokáinHunt Strombergáin.[8] Ive 1946 sij rahtii elleekove The Strange Woman Ben Ames Williams roomaan vuáđuld, já čuávuváá ive almostui Dishonored Lady.[9]

Lamarr pyeremustáá miänástum elleekove lâi Cecil B. DeMille Samson and Delilah, mast sun čaittâlij Delilah. Sun peesâi meid keččâliđ komediast čaittâlem Bob Hope elleekooveest My Favorite Spy (1951).[10] Tast maŋa sun čaittâlij val motomijn elleekuuvijn, ovdilgo jooskâi ive 1958.[3] Suu majemuš elleekove lâi The Female Animal, mast sun čaittâlij oovtâst Jane Powelláin.[10]

UtkenMute

Jo pärnivuođâ rääjist Lamarr lâi oppâm ejistis maaŋgâmuđušij mašinij toimâmist.[2] Sun jotelávt tuulhâi Hollywoodist,[7] já vietij rijjâääigis hutkosijnis pääihist.[6] Tuše motomeh tiettii Lamarr rijjâääigi puđâldâsâin. Ohtâ tain lâi Howard Hughes, kii tuárjui Lamarr utkeevuođâ hirmâdávt. Lamarr išedij meid Hughes: ko Hughes smietâi, maht finniiččij kirdemmašinijdis jotelubbon, te Lamarr eeđâi suin, ete mašinij suájáh láá liijkás neljihááh. Sun talle puovtij kirje kuolijn já luudijn, mast analysistij pyereeb häämi suájáid.[11]

Nube maailmsuáđi ääigi Lamarr halijdij išediđ merâvuoimijd, já huutkâi oovtâst George Antheiláin távjudâhnjuškom vuáđuld piäđguispektritekniik, moin torpedoh liččii toimâm. Merâvyeimih iä kuittâg halijdâm väldiđ tom kiävtun, já hutkosist šoodâi syeligâs. Maŋeláá suátiviehâ já priivaatfinnoduvah ovdeedškuottii jieijâs teknologiaid Lamarr hutkos vuáđuld. Tááláá ääigi suu tekniik lii kiävtust masa puoh sraŋgâttes digitaallâš rustigijn.[7] Hutkos árvu lii suulân 30 miljard eurod, mutâ Lamarr jieš ij uážžum tast maiden.[6]

Persovnlâš eellim já jäämmimMute

Lamarrist šoodâi Ovtâstum staatâi aalmugjeessân ive 1953. Sun lâi nämilittoost ohtsis kuttii: Mandláin, elleekovekietâčällee Gene Markeyin, čaittâleijee John Loderáin, ijjâklubi omâsteijee Ernest Staufferáin, oljomiljonáár W. Howard Leein já juuriist Lewis W. Boies Jr.áin.[10] Sun adoptistij oovtâ päärni, James, já sust lijjii kyehti päärni Loderáin.

Lamarr vietij majemuid ivijdis päihistis Orlandost, kost sun meid jaamij 86-ihásâžžân.[12]

FilmografiaMute

Käldee: IMDb

 
Sigrid Gurie, Charles Boyer já Hedy Lamarr ive 1938 elleekooveest Algiers
 
Clark Gable já Hedy Lamarr ive 1940 elleekooveest Comrade X
 
Hedy Lamarr ive 1945 elleekooveest Her Highness and the Bellboy
 
Victor Mature já Hedy Lamarr ive 1949 elleekooveest Samson and Delilah
Ihe Nommâ Roolâ Huámášutmeh
1930 Geld auf der Straße Nuorâ nissoon
1931 Sturm im Wasserglas Čällee
Die Koffer des Herrn O.F. Helene
1932 Man braucht kein Geld Käthe Brandt
1933 Ekstase Eva Hermann
1938 Algiers Gaby
1939 Lady of the Tropics Manon deVargnes Carey
1940 I Take This Woman Georgi Gragore Decker
Boom Town Karen Vanmeer
Comrade X Golubka/ Theodore Yahupitz/ Lizvanetchka "Lizzie"
1941 Come Live With Me Johnny Jones
Ziegfeld Girl Sandra Kolter
H.M. Pulham, Esq. Marvin Myles Ransome
1942 Tortilla Flat Dolores Ramirez
Crossroads Lucienne Talbot
White Cargo Tondelayo
1944 The Heavenly Body Vicky Whitley
The Conspirators Irene Von Mohr
Experiment Perilous Allida Bederaux
1945 Her Highness and the Bellboy Princess Veronica
1946 The Strange Woman Jenny Hager já pyevtitteijee
1947 Dishonored Lady Madeleine Damien já pyevtitteijee
1948 Let's Live a Little Dr. J.O. Loring já pyevtitteijee
1949 Samson and Delilah Delilah Suu vuosmuš elleekove Technicoloráin
1950 A Lady Without Passport Marianne Lorress
Copper Canyon Lisa Roselle
1951 My Favorite Spy Lily Dalbray
1954 L'amante di Paride Helen of Troy,
Joséphine de Beauharnais,
Genevieve of Brabant
1957 The Story of Mankind Joan of Arc
1958 The Female Animal Vanessa Windsor

Fáádást eres soojijnMute

KäldeehMute

  1. Aron, Jacob: Hedy Lamarr New Scientist. Čujottum 1.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Hedy Lamarr National Women's History Museum. Čujottum 1.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Hedy Lamarr | Biography, Movies, & Facts | Britannica www.britannica.com. Čujottum 1.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  4. 4,0 4,1 M.Admin: Hedy Lamarr's Great Escape KnowledgeNuts. 10.2.2021. Čujottum 1.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  5. Hedy Lamarr Biography - life, family, children, name, story, school, mother, young, book www.notablebiographies.com. Čujottum 2.4.2022.
  6. 6,0 6,1 6,2 Eroottisesta ekstaasista taajuushyppelyyn: Hollywood-tähti Hedy Lamarrin uskomaton tarina yle.fi. Čujottum 1.4.2022. (suomâkielân)
  7. 7,0 7,1 7,2 'Most Beautiful Woman' By Day, Inventor By Night NPR.org. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  8. Special to THE NEW YORK TIMES: NEWS OF THE SCREEN; Hedy Lamarr to Star in Williams' 'Strange Woman' --Blanke Signs 15-Year Contract With Warners Of Local Origin The New York Times. 5.5.1945. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  9. Fred Stanley: THE HOLLYWOOD DIGEST; Broadway Oracle The New York Times. 3.2.1946. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  10. 10,0 10,1 10,2 Actress Hedy Lamarr Dead At 86 www.cbsnews.com. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  11. Desta, Yohana: How Inventive “Genius” Hedy Lamarr Became a Hollywood Tragedy Vanity Fair. 20.4.2017. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)
  12. Richard Severo: Hedy Lamarr, Sultry Star Who Reigned in Hollywood Of 30's and 40's, Dies at 86 The New York Times. 20.1.2000. Čujottum 29.4.2022. (eŋgâlâskielân)